تجارت بین الملل چیست؟

تجارت بین الملل عبارتست از داد و ستد کالا و خدمات بین کشورها که با تخصصی شدن کسب‌وکار، موجب مزیت رقابتی و مطلق می شود.

مبادله متقابل یا دادوستد کالا و خدمات بین دو یا چند کشور به شکل هدفمند و سیاست گذاری شده را تجارت بین الملل یا International Trade می گویند. تجارت بین الملل عامل حیات بخش اقتصاد کشورهای مختلف است که باعث پویایی دائمی اقتصادی، سیاسی و محیطی می شود و همچنین از تغییرات سیاسی و زیست محیطی و اقتصادی هم تاثیر می پذیرد.

تجارت بین الملل در واقع بخشی از یک زنجیره تامین بسیار پیچیده است که کشورهای مختلف حلقه های آن را تشکیل می دهند، به این شکل که به عنوان مثال یک کشور مواد خام را تامین و برای کشورهای تولید کننده می فرستد و نهایتا کشورهای مصرف کننده، محصولات تهیه شده را خریداری و استفاده می کنند. زمانی که تجارت رونق پیدا کند، مجموعه عرضه، تامین، بهینه سازی و مصرف مثل یک ارگان زنده عمل می کند. در نتیجه با تغییر هر یک از زنجیره ها، بقیه مسیر و ارگان ها هم دچار تغییر می شوند. این تعییرات می توانند ناشی از عوامل مختلفی باشند مثل تغییر تقاضا برای کالا، نوآوری های فناوری، روش های جدید حمل و نقل، ارائه یا عرضه یک محصول.

موضع اقتصادی کشورهای در حال توسعه، سهم قابل توجهی از تجارت جهانی را در اختیار خود آورده است. کالا، قطعات و تامین مواد اولیه هفتاد درصد از سهم کل تجارت های جهانی را به خود اختصاص داده است.

کشورها به کمک تجارت بین الملل می توانند داد و ستد و فراوانی خدمات و کالاهایی که دسترسی و امکان تولید آنها در داخل کشور با مشکل مواجه است را بیشتر کنند.

قرن هاست که تجارت بین الملل به کشورها امکان داده که منابع مازاد داخلی را با منابع مورد نیازخارجی خود مبادله کنند. این شیوه تجارتی در بهترین حالت می تواند رشد اقتصادی و اشتغال، تنوع کسب وکار و اشتراکات فرهنگی را به همراه دارد.

درک تجارت بین الملل

تجارت بین الملل کلید رشد اقتصاد جهانی است. در اقتصاد جهانی عرضه و تقاضا و همچنین قیمت ها بر رویدادهای جهانی تاثیرگذار و تاثیرپذیر هستند. به عنوان مثال تغییرات سیاسی آسیا می تواند بر دستمزد نیروی کار در مقیاس جهانی تاثیر بگذارد. به این ترتیب افزایش هزینه تولید شرکت هایی که نیروی کار آنها در آسیا مشغول به کار هستند باعث بالا رفتن هزینه ای می شود که امریکایی ها در فروشگاه های محلی برای خرید محصولات می پردازند.

ثبت نام دوره MBA
برای ثبت نام در دوره MBA می توانید بر روی این تصویر کلیک کنید

صادرات و واردات

محصولی که برای عرضه به بازار بین المللی فروخته می شود صادرات نامیده می شود و محصولی که از یک کشور دیگر یا بازار جهانی وارد یک کشور می شود را واردات می گویند.

تجارت بین الملل به کشورهای برخوردار از برتری یا منبع خاص و ثروتمند اجازه می دهد تا از منابع خود استفاده بهینه تری داشته باشند، مثلا از نیروی کار، فناوری یا سرمایه خاصی بهره مند باشند. کشورهای مختلف دارایی ها و سرمایه های مختلفی دارند که می توانند به کمک آنها محصولاتی با کیفیت مختلف تولید کنند یا حتی محصولی را راحت تر و ارزان تر تولید کنند. کشورهایی که نمی توانند محصولی را به راحتی تولید کنند این محصول را از کشورهای دیگر تهیه می کنند که به این فرایند تجارت بین المللی تخصصی می گویند. برای مثال انگلستان و پرتغال از کشورهایی هستند که سابقه تجارت بین المللی تخصصی بیشتری بین رقبای خود داشته اند. به مرور زمان این کشورها تولید برخی از محصولات داخلی خود را متوقف کرده اند و بر محصولاتی تمرکز داشته اند که داخل مرزهای خود امکانات بیشتری برای تولید آن دارند.

مزیت های تجارت بین الملل

تجارت بین الملل تبادل کالا و خدمات بین کشورهاست که به کشورها و مصرف کنندگان یا مشتریان فرصت دسترسی به کالا و خدماتی را می دهد که داخل آن کشور، قابل دسترسی نیست. البته هنوز مطرح می شود که تجارت بین الملل می تواند اثرات مخربی بر شرایط اقتصادی کشورهای کوچک داشته باشد و باعث ایجاد مشکلاتی در سطح جهانی شود.

اهمیت تجارت بین الملل در ابتدا توسط اقتصاددانانی چون آدام اسمیت و دیوید ریکاردو مشخص شد. آدام اسمیت ملقب به پدر اقتصاد است که مدافع اقتصاد آزاد، تجارت آزاد و فعالیت آزاد نیروی انسانی و کالا و آزادی عملکرد بازار بود. دیوید ریکاردو از نخستین اقتصاددانانی است که کاربرد الگوی اقتصادی را به طور جدی و رسمی مطرح ساخت.

مزایای رقابتی و مزیت مطلق

مزیت رقابتی یا Competitive Advantage مجموعه ای از عوامل یا توانمندی هائیست که به کشورها اجازه می دهد پیوسته عملکردی بهتر از رقبا داشته باشند و مزیت مطلق یا Absolute Advantage برتری یا مزیت یک کشور در تولید و ارائه یک محصول یا خدمت است.

در نمونه تولیدات انگلستان و پرتغال که آورده شد هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که می توانند به طور تخصصی بر تولید یکی از محصولات سودآور تمرکز کنند و به این ترتیب هر کدام از آنها در محصول تخصصی خود سهم بازار برابر داشته باشند و در نتیجه در هزینه های تولید صرفه جویی کنند و همچنین هزینه خرید عادلانه ای را هم پرداخت کنند. با این روش تجارت بین الملل رقابتی تر می شود و بر قیمت ها هم تاثیر می گذارد تا محصولات با قیمت کمتر به دست مشتریان برسد.

مزایای رقابتی می توانند به مزیت مطلق هم تبدیل شوند و مزیت مطلق بخاطر درآمدی از تولید یک محصول، مزیتی اختصاصی برای یک جامعه خواهد بود. اگر یک تولیدکننده مزیت مطلق نداشته باشد، نمی تواند هیچ محصولی را صادر کند. اما دیده می شود که کشورهایی که مزیت خاص مشخصی ندارند می توانند به کمک مزیت های رقابتی درآمد داشته باشند.

تجارت بین الملل برای کشورهایی که در آن مشارکت می کنند مزایایی را به همراه دارد که ویژگی هایی را به همراه دارد به این ترتیب:

  • تمرکز کشورها بر تولید انحصاری کالا و خدماتی که مختص اقلیم و مهارت و ظرفیت های جغرافیایی و حرفه ای یک فرهنگ و جامعه خاص است.
  • یک کشور به کمک تجارت بین الملل کالا یا خدمات با کیفیت و قیمت های فوق العاده مقرون به صرفه را خواهد داشت تا نیازهای خاص جامعه برآورده شود.
  • تجارت جهانی باعث ایجاد رقابت بازارهای داخلی و خارجی می شود. تولید کنندگان و تامین کنندگان داخلی با هدف منحصر بفرد کردن رقابت خارجی، ظرفیت های خود را بالا می برند.
  • کشورها به فکر تنظیم قراردادهای تجاری بوده اند که بر انتقال فناوری از کشورهای پیشرفته تر به کشورهای کمتر توسعه یافته تاکید دارند و در نتیجه می توان توانایی های تولید خود را بهبود بخشند و تجارت بین الملل تسهیل شود.
  • کشورهایی که با یکدیگر معامله می کنند در مقایسه با کشورهای دیگر فرصت های اشتغال زایی بیشتری دارند. در تئوری تجارت بین الملل اگر یک کشور نسبت به کشور دیگر مزیت مطلق داشته باشد می تواند از این ویژگی بهره ببرد.

تجارت بین الملل نه تنها به بهره وری کشورها کمک می کند، بلکه به مشارکت آنها در سرمایه گذاری های بین المللی هم کمک می کند به این ترتیب اقتصاد، رشد بهتر و راحت تری خواهد داشت و رقابت ها هم آسان تر شکل می گیرند.

ریشه های مزیت رقابتی

مزایای رقابتی را می توان با مثال دو کشور چین و امریکا بخوبی نشان داد. کارگران چینی محصولات مصرفی ساده تری را با هزینه کمتر تولید می کنند. از سوی دیگر مزیت رقابتی کشور امریکا در داشتن نیروی کار متخصص است. کارگران امریکایی می توانند محصولات خاص تری را تولید کنند که سرمایه گذاری بر این محصولات را کار به صرفه تری می کند. درنتیجه تخصص و تجارت به هر دو کشور سودرسانی می کند.

تئوری مزیت رقابتی نشان می دهد که حمایت های سنتی رایج در گذشته موفق نبوده اند. اگر یک کشور از توافق های تجارت بین المللی خارج شود یا دولت تعرفه های بی مورد وضع کند باعث وجود آمدن شغل های داخلی بیشتری می شود. اما این، یک راه حل بلند مدت برای مشکلات تجارت نخواهد بود و نهایتا کشور با مشکلات مربوط به این تصمیم گیری مواجه خواهد شد. کشورهای همسایه یا شرکای تجاری می توانند محصولات را با قیمت تمام شده کمتری در اختیار مصرف کنندگان قرار دهند.

 

تجارت بین الملل و مزایای رقابتی
کشورها با کمک تجارت بین الملل در منابع خود استعدادیابی می کنند.

 

نقدهایی بر مزایای رقابتی

برخی سوال های منتقدانه ای که برای رقابت در دنیای تجارت بین الملل مطرح می شوند چنین هستند که چرا همه کشورها نمی توانند تجارت آزادانه داشته باشند؟ چرا همه کشورها توانایی تولید همه محصولات را نداشته باشند؟ چرا برخی کشورها با وجود داشتن منابع اولیه برای تولید همچنان فقیر می مانند؟

پاسخ های زیادی برای این پرسش ها وجود دارد یکی از آنها رانت جویی می نامند رانت جویی زمانی روی می دهد که کشورها برای حفظ منافع خود لابی می کنند یا سازماندهی های خاصی را ترتیب می دهند.

رانت جویی به شکل ساده یعنی سوء استفاده از فرصت ها و امکانات جامعه. در اقتصاد رانت به ثروت بادآورده و هر پرداختی گفته می شود که بیشتر از ارزش واقعی محصول یا خدمت باشد. رانت جویی عبارتست از جست و جو برای دست یافتن به این درآمد مازاد.

تجارت آزاد در برابر حمایت گرایی

تجارت آزاد ساده ترین تئوری حوزه تجارت هاست که گاهی اقتصاد آزاد هم به آن گفته می شود. در اقتصاد آزاد هیچ محدودیتی در دادوستد وجود ندارد. اصول این تئوری بر ایده عرضه و تقاضا در سطح بین المللی است. بنابراین لازم نیست هیچ اقدامی برای حمایت یا توسعه تجارت و رشد انجام شود چون اینکار به طور خودکار پیش خواهد رفت.

در تجارت آزاد کالا بدون تعرفه و گمرک یا موانع دیگر تجاری دادوستد می شود. دسترسی به بازارها آزاد است و سیاستی که به سود افراد، شرکت ها یا کشورها باشد وجودندارد.

حمایت گرایی یک سیاست اقتصادی جلوگیری از تجارت بین کشورها به کمک وضع تعرفه بر کالاهای وارداتی، محدودسازی حجم واردات و ضوابط دولتی دیگر است. این سیاست با تجارت آزاد که در آن موانع دولتی در حداقل نگه داشته شوند در تضاد است.

در حمایت گرایی اقداماتی برای تنظیم عملکرد درست بازار هدف انجام می شود. حمایت گرایی اشکال مختلفی دارد که متداول ترین ابزار آن تعرفه، یارانه و سهمیه هستند تا هر ناکارآمدی در بازار را اصلاح کنند. تجارت بین الملل فرصت تخصصی سازی و کارآمدی از منابع را مهیا می کند تا ظرفیت یک کشور برای تولید و کسب و کار را به حداکثر برسانند. البته مخالفان تجارت آزاد جهانی این انتقاد را دارند که کشورهای در حال توسعه فرصت رشد نمی یابند. مسلما اقتصاد جهانی همیشه در حال تغییر و تحول است، و افراد درگیر در آن هم باید مدام در حال رشد و به روزرسانی باشند.

با این وجود اگر تجارت بین الملل بدون بررسی و کنترل انجام شود معایبی را به دنبال خواهد داشت:

  • وابستگی در دریافت کالا و خدمات از کشورهای دیگر.
  • هزینه های حمل و نقل، ارتباطات، مسافت و تداراکات بالا می رود.
  • حوادث غیرمترقبه باعث عدم ثبات تجارت جهانی می شود.
  • محدودیت های وارداتی، صادراتی و مشکلات گمرکی بیشتر می شوند.
  • پیچیدگی های اداری در تنظیم اسناد، تبادل ارز، اطلاعات و ایجاد مشکلات مبتنی بر پرداخت ها به وجود می آید.
  • عدم درک بازارهای خارجی در روند تجارت های داخلی کشورها به وجود می آید.

 

ثبت نام دوره DBA
جهت ثبت نام در دوره DBA بر روی تصویر زیر کلیک کنید

موانع تجارت خدمات

تجارت بین الملل خدمات هم نقش مهمی در پویایی اقتصادی کشورها دارد. تبادلات بین المللی ایده ها، تخصص ها و مهارت ها از معماری تا حقوق و ارتباطات، شامل نیمی از سهم کل صادرات جهانی و دو سوم تولید ناخالص داخلی کشورها می شود. با بروز مشکلات سیاسی یا اعمال فشار بر کشورهای ضعیف در این حوزه تجاری، آسیب های زیادی به صنایع داخلی کشورها وارد می شود.

اهمیت توافقات تجاری

هر عاملی ممکن است کشورها را دچار تنش های اساسی کند. برای جلوگیری از بروز مشکلات این چنینی و به حداکثر رساندن مبادلات توافقات تجاری چند جانبه بعد از جنگ جهانی دوم به وجود آمد.

ایجاد گروه هایی مثل سازمان تجارت جهانی که توافق عمده ای بر تعرفه ها و تجارت دارند به ایجاد ساختار جهانی که امروز شاهد آن هستیم کمک کرد. همچنین برای جلوگیری از تشدید اختلافات تجاری بین کشورها هم مفید بوده است.

وضعیت و الگوهای تجاری بین المللی دائما در حال تغییر هستند. بلایای طبیعی و تغییرات زیست محیطی و آب و هوایی به راحتی می توانند تمام ساختار و تعادل تجارت های بین المللی و داخلی را تغییر دهند.

چرا باید تجارت بین الملل را بشناسید؟

از آنجا که روابط بین سازمان ها، جوامع و کشور در حال پیچیده تر شدن و حتی سخت تر شدن است یادگیری این این دانش اهمیت بیشتری پیدا می کند. مدیریت استراتژیک بازاریابی بین المللی به ارتباطات بین فرهنگی و اقتصادی کمک بسیار زیادی می کند تا موانع تجاری برطرف شوند و توافق نامه های دقیق تر و سودمند تری تنظیم شوند. در تجارت بین الملل باید مسائل سیاسی راهم درنظر گرفت چون این کار می تواند منجر به کاهش منابع، وابستگی اقتصادی یا از بین رفتن پویایی و خلاقیت شود که همین امر موجب تنش های بین شرکتی و حتی بین المللی می شود.

با گذراندن دوره های تجارت بین الملل چه جایگاه های شغلی را می توان به دست آورد؟

کسب و کارهای زیادی هستند که در ارتباط با تجارت بین الملل مشغول به فعالیت هستند یا به آن وابستگی دارند. برای انجام تجارت های بین المللی لازم است تا کارمندان مفاهیم و مشکلات این حوزه را در بستر عملکرد سازمان ها بشناسند. این شناخت باید از مدیران زنجیره تامین گرفته تا متخصصان بازاریابی جهانی، تحلیلگران تا وکلای بین المللی را در بر بگیرد.

اقتصاددانان هم به قدری با تحولات جهانی در ارتباط هستند که بایستی دانش و آگاهی بروز داشته باشند.

ثبت نام دوره Post DBA
جهت ثبت نام در دوره Post DBA بر روی این تصویر کلیک کنید

چه مهارت ها یا تجاربی برای یادگیری تجارت بین الملل لازم است؟

تجارت بین الملل حوزه های مختلفی را در بر می گیرد، زمینه های شغلی مختلفی مثل تامین کالا و خدمات، تولید کالا و خدمات، حقوق بین الملل، بازاریابی، ارتباطات، مدیریت، تبلیغات و مهندسی صنایع می توانند از این دانش استفاده کنند. کافی است فردی قصد ورود به دنیای کار را داشته باشد و تنها با اتمام دوره دبیرستان هم می توان این رشته را از پایه آغاز کرد.

حتی افرادی که در ارگان های نظامی و انتظامی هم مشغول به کار هستند می توانند از مزیت های دانش تجارت بین الملل استفاده کنند.

چه کسانی برای یادگیری تجارت بین الملل مناسب هستند؟

بسته به گرایش یا دروسی که جهت انتخاب برای افراد وجود دارد، تیپ های شخصیتی متفاوتی می توانند وارد تجارت بین الملل شوند. اما افرادی که  این رشته را انتخاب می کنند باید نسبت به فرهنگ ها و اتفاقات کشورهای دیگر حساسیت و علاقه داشته باشند. دانستن یک زبان خارجی می تواند مسیر شغلی افرادی که این رشته را انتخاب می کنند هموارتر سازد، چون درک فرهنگ های دیگر به کمک دانستن زبان مختص آن فرهنگ، تسهیل می شود. دانستن قوانین بین المللی، مهارت های شبکه سازی و تطبیق پذیری و نظم از مهارت های اصلی است که در این دوره کاربرد بسیار زیادی دارد. خلاقیت و توانایی به اتمام رساندن چند کار مختلف در زمان های مقرر هم از دیگر مهارت هاییست که افراد کسب می کنند یا باید آن را داشته باشند.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.