در زندان زیمباردو چه گذشت؟

فیلیپ زیمباردو روانشناس بزرگ دانشگاه استنفورد در سال ۱۹۷۳ آزمایشی را ترتیب داد که نتایج آن مدت‌ها ذهن پژوهشگران و نظریه‌پردازان مدیریت و روان‌شناسی را به خود مشغول کرده و موجی از تحلیل‌ها و تفسیرها را در پی داشت. این روان‌شناس قصد داشت در مورد تأثیر نقش اجتماعی بر رفتار فرد به مطالعه بپردازد. منظور از نقش اجتماعی شغل و گروهی است که فرد به آن تعلق دارد. برای مثال مدیر بودن یک نقش اجتماعی است، همچنین مادر بودن.

برای بررسی این موضوع او در زیرزمین دپارتمان روانشناسی دانشگاه استنفورد یک زندان کامل را شبیه‌سازی کرد و دانشجویانی را که برای شرکت در آزمایش داوطلب شده بودند به‌طور تصادفی به دو گروه زندانی و زندانبان تقسیم کرد. برای رعایت قواعد شبیه‌سازی، تلاش شد از همان اول مانند مجرمان واقعی با زندانیان برخورد شود. مثلاً آن‌ها را از خانه خود دستگیر کرده و به زندان آوردند و تمامی لوازم آن‌ها را از آن‌ها گرفتند. به زندانبانان نیز لباس و تجهیزات کامل مأموران زندان داده شد.

قبل از شروع آزمایش، از تمامی داوطلبین شرکت در آزمایش، آزمون شخصیت گرفته شد و آن‌هایی به مشارکت دعوت شدند که ازنظر شخصیتی سالم و نرمال تشخیص داده شده بودند. علاوه بر این، تقسیم داوطلبین به دو گروه زندانی و زندانبان به‌صورت تصادفی انجام‌شده بود. سپس زندانیان و مأموران زندان کار خود را در زندان شبیه‌سازی‌شده شروع کردند.

نتیجه این آزمایش عجیب و شوکه کننده بود: تنها چند ساعت از بعد از شروع آزمایش، مأموران زندان شروع به آزار و اذیت زندانیان کردند. انواع و اقسام توهین‌ها و حتی برخوردهای فیزیکی به حدی رسیده بود که گویی دانشجویان نرمال تبدیل به مأموران ظالم شده بودند! این آزار و اذیت‌ها بعد از گذشت مدت کوتاهی چنان شدید شد که زیمباردو مجبور شد آزمایش را تمام‌شده اعلام کند!

علت بروز چنین پدیده‌ای چه بود؟ آیا اگر هر یک از ما هم در نقش زندانبان قرار می‌گرفتیم همان رفتارها را از خود نشان می‌دادیم؟ آزمایش زیمباردو نشان‌دهنده اهمیت نقش‌های شغلی و اجتماعی در طرز رفتار انسان‌هاست. دانشجویانی که ازنظر رفتاری و شخصیتی در زندگی عادی خود نرمال بودند، وقتی نقش زندانبان را به عهده گرفتند، رفتارهای متناسب با آن نقش را از خود بروز می‌دادند.

یکی از برداشت های اولیه ای که می توان از این آزمایش داشت این است که دانش‌پژوهان و فارغ‌التحصیلان دوره‌های MBA و DBA معمولاً در نقش‌های مدیریتی که دارای قدرت بالا نسبت به زیردستان است قرار می‌گیرند؛ آزمایش زندان زیمباردو به ما گوشزد می‌کند که نسبت به نقشی که در آن قرار می‌گیریم حساس باشیم و خود را اسیر نقش خود نکنیم، به‌ویژه اگر این نقش‌ها به فرد قدرتی بیشتر از دیگران اعطا کند.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.